އިޒްރޭލުގެ ލާއިންސާނީ ހަނގުރާމައިގެ ޙަމަލާތަކަށް ނިމުމެއް ނެތި ތިން އަހަރު ފާއިތުވެގެން ގޮސްފައިވާއިރު، ޣައްޒާގެ މުސްކުޅިންނާއި، މައިންނާއި، މައުސޫމު ކުޑަކުދިންގެ ޙަޔާތް ބަދަލުވެފައި ވަނީ ބިރުވެރި އަދި ނުބައި ގޮތަށެވެ. އެންމެ އަސާސީ ހިޔާވަހިކަންވެސް ގެއްލި، ސަލާމަތުން ތިބެވޭނެ އެއްވެސް ތަނެއް ނެތުމުން، އެ ޢާއިލާތަކަށް މަޖުބޫރުވެފައި ވަނީ ކޮންމެ ވަގުތަކުވެސް ވެއްޓިދާނެ ކަމުގެ ބިރު އޮތް، ވީރާނާވެފައިވާ ޢިމާރާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ދިރިއުޅޭށެވެ.
މުސާދާ އަބޫ ޖަރާދުގެ އެޕާޓްމެންޓް: ވީރާނާވެފައިވާ ފުރާޅުގެ ދަށުގައި ޓެންޓެއް
އެއީ ޣައްޒާ ސިޓީގެ ފަލަސްޠީނު ސްކޮޔަރގެ އަކްރާ ސަރަޙައްދުގައި ހުރި ޢިމާރާތެކެވެ. އުމުރުން 60 އަހަރުގެ މަސާދާ އަބޫ ޖަރާދު ދިރިއުޅެމުންދަނީ އެ ޢިމާރާތުގެ އެޕާޓްމަންޓެއްގައެވެ. ނަމަވެސް އެއީ ގެއެކޭ ބުނެވޭކަށް ނެތެވެ. އެޕާޓްމަންޓްގެ ފުރާޅު ވަނީ ބައިބަޔަށް ވެއްޓި، ކޮންކްރީޓްގަނޑު ފުނޑުފުނޑުވެފަ އެވެ. އެއްބައި ވެއްޓިފައިވާ ފުރާޅުން ފެންނަނީ އެތެރޭ ޖަހާފައިވާ ދަގަނޑު ކޮޅުތައް ބޭރަށް ނިކުމެފައިވާ ބިރުވެރި މަންޒަރެކެވެ.
އުޑުމަތި ފެންނަން އޮތް، ވާރޭ ފެން ފައިބާ އެ ހަލާކުވެފައިވާ ކޮޓަރީގައި، މަސާދާގެ ޢާއިލާއިން ވަނީ ޙަޔާތް ފޫބެއްދުމަށް ކުޑަ ޓެންޓެއް ހަރުކޮށްފަ އެވެ. "އަޅުގަނޑުމެންނަށް އޮތް ހަމައެކަނި ގޮތަކީ މިއީ،" ލޮލުން ކަރުނަ ހިލިފައި ހުރެ މަސާދާ ބުންޏެވެ. "އަޅުގަނޑު ވެސް މިތަނުން ދާން ބޭނުން. އެކަމަކު ދެން އަޅުގަނޑަށް ބަދަލުވާނެ ތަނެއް ދޭނީ ކާކު؟"
އުމުރުން 60 އަހަރުގެ މުސާދާއަށް އެ އިމާރާތަކީ ނުރައްކާތެރި ތަނެއްކަން ރަނގަޅަށް އެނގެއެވެ. ފަލަސްޠީނުގެ ރެޑް ކްރެސެންޓާއި ސިވިލް ޑިފެންސްގެ އޮފިޝަލުން ފާއިތުވި ހަފުތާގައި އެ އާއިލާއަށް ޒިޔާރަތްކޮށް، އެތަނުގެ ނުރައްކާތަކާއި އިންޒާރުތަށް ކިޔައިދީ އެތަނުން ނުކުތުމަށް އިލްތިމާސް ކުރިއެވެ. ނަމަވެސް، އިޒްރޭލުން އެތަކެއް އަހަރެއްވަންދެން ހިންގަމުންދާ ނަސްލު ނައްތާލުމުގެ ހަނގުރާމައިގައި، ރަނގަޅަށް ގެދޮރު އަލުން ބިނާކުރުމުގެ ހުއްދަވެސް ނުދޭ މިބިމުގައި، އެމީހުން ދާނެ ވަކިއިތުރު ތަނެއް ނެތެވެ.
ނުވީތާކު، އެއްތަނުން އަނެއް ތަނަށް ތަކުރާރުކޮށް ބަދަލުވާންޖެހުމުން، ރައްކާތެރި މަންޒިލެއް ނެތި އަނެއްކާވެސް އެހެން ތަނަކަށް ބަދަލުވުމުގެ ޚިޔާލަކީ މިހާރު ހިތަށް ބަރުވަމުންދާ ވަރުބަލިކަމެކެވެ. އަދި އެމީހުން ބަދަލުވާން ބޭނުންވި ކަމުގައި ވިޔަސް، އޭގެ އަގު ވަނީ އިންތިހާއަށް ބޮޑުވެފައެވެ.
"ރަނގަޅު ތަނެއް ހުރި ނަމަވެސް، އެތަނެއްގެ ކުލި އަޅުގަނޑަށް ދެއްކޭނީ ކިހިނެއްކަން ބުނެދީބަލާށެވެ." މުސާދާ މާޔޫސްކަމާއިއެކީ ސުވާލުކުރިއެވެ.
މުސާދާގެ މި ހިތާމަވެރި ތަޖުރިބާއިން ދައްކުވައިދެނީ، އިޒްރޭލުގެ ހަނގުރާމައިން ސަލާމަތްވެފައިވާ ފަލަސްޠީނުގެ ރައްޔިތުން މުޅި ޣައްޒާގައި ތަޙައްމަލުކުރަމުންދާ ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ބޮޑު ކާރިސާއެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި، 2025 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހުގެ ނިޔަލަށް 371،888 ގެދޮރު (ޖުމްލަ ގެދޮރުގެ 76.6 އިންސައްތަ) ވަނީ، ޔަހޫދީންގެ ނުބައި ޙަމަލާތަކުން ބިމާއި ހަމަވެފައެވެ.
ޣައްޒާގައި ހަލާކުވެފައިވާ ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ނުރައްކާތެރިކަން ވަރަށް ސާފުކޮށް ފެނިގެންދިޔައީ ސެޕްޓެމްބަރު 16 ވަނަ ދުވަހުއެވެ. އެ ދުވަހު ޣައްޒާ ސިޓީގައި ހުރި، ހަނގުރާމައިގައި ގެއްލުން ލިބިފައިވާ ހަ ފަންގިފިލާގެ އިމާރާތެއް ވެއްޓި، 12 ކުޑަކުދިން ހިމެނޭހެން 21 މީހުން ވަނީ ނިޔާވެފައެވެ. މި ވެއްޓުނު ޢިމާރާތަކީ، އެހެނިހެން ހަލާކުވެފައިވާ އިމާރާތްތަކުގައި ދިރިއުޅެމުންދާ ޢާއިލާތަކަށް ލިބުނު ބިރުވެރި އަދި ހިތާމަވެރި އިންޒާރެކެވެ.
ނިދި ގެއްލިފައިވާ ބައްޕައެއްގެ ކަންބޮޑުވުން
އުމުރުން 40 އަހަރުގެ އަބްދުﷲ އަބޫ ހަޖަރު ދިރިއުޅެމުންދަނީ އޭނާގެ އަންހެނުންނާއި ފަސް ކުދިންނާއެކު ޣައްޒާ ސިޓީގެ ދެކުނު ރިމާލް އަވަށުގައި ހުންނަ އަލް-ނަޖްމާ އިމާރާތުގައެވެ. އެ ޙާޔާތަކީ ކޮންމެ ރެޔަކުވެސް މަރާ ކުރިމަތިލާންޖެހޭ ފަދަ ވޭންދެނެވި ޙާޔާތެކެވެ. އެ ހަ ފަންގިފިލާގެ އިމާރާތް ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ހަލާކުވެ، ކޮންމެ ވަގުތަކުވެސް ވެއްޓިދާނެ ފަދަ ނުރައްކާތެރި ޙާލަތެއްގައެވެ. އަބްދުﷲ ބުނާގޮތުން، އެތަނުގައި 17 އާއިލާއެއް، ގާތްގަނޑަކަށް 50 އާއި 60 އާ ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މީހުން ދިރިއުޅެމުންދެއެވެ. އިމާރާތުގެ ބޭރު ފާރުތަކުގައި ޖަހާފައިވާ ނޯޓިސްތަކުގައި، މި ޢިމާރާތަކީ ރައްކާތެރި ނޫން އަދި ވެއްޓިދާނެ ނުރައްކަލެއް އޮތް ތަނެއްކަމަށް ބުނެ ރައްޔިތުންނަށާއި އެމަގުން ހިނގާބިނގާވެ އުޅޭ މީހުންނަށް އިންޒާރުދީފައިވެއެވެ.
ރޭގަނޑުގެ ހަމަހިމޭން ވަގުތު، އޭނާގެ އަނބިމީހާއާއި ކުދިން ނިދަން މަސައްކަތްކުރާއިރު، އަބްދުﷲ ހުންނަނީ ހޭލައި، ކަނުލައި އަޑުއަހައިގެންނެވެ. ކޮންމެ ނޭނގޭ އަޑަކީ، އޭނާ ސިއްސުވާލާ އަދި ނުހަނު ބިރުވެރިކަމެއް ގެންނަ ކަންކަމެވެ.
"އަޅުގަނޑަށް ލޯ މަރާލާކަށް ނުކެރޭ،" ޢަބްދުﷲ ބުންޏެވެ. "އަޅުގަނޑު މުޅި ރޭ ހޭދަކުރަނީ ވަށައިގެންވާ އަޑުތައް އަހަން، ކުދިން ސަލާމަތްކުރެވޭތޯ ބަލަން. އެކަމަކު... ދެން އަޅުގަނޑުމެން ދާނީ ކޮންތާކަށް؟"
އަބްދުﷲ ކިޔައިދިން ގޮތުގައި، ކުދިން އެ ނުރައްކާތެރިކަމަށް ހޭނިފައި ތިއްބަސް، އޭނާ ހުންނަނީ ކުދިންނަށްޓަކައި ނުހަނު ކަންބޮޑުވެފައެވެ. އަދި ދުވަހަކުވެސް އޭނާއަކަށް އެ ހާލަތަށް ނުހޭނެވެއެވެ.
އަދި ސެޕްޓެމްބަރު 16 ގައި ވެއްޓުނު އިމާރާތުގެ ހާދިސާއަށްފަހު، އޭނާގެ ބިރުވެރިކަން ދިޔައީ އިތުރަށް ބޮޑުވަމުންނެވެ. އެއަށްފަހު، ރަނގަޅަށް ނިދި ނުޖެހޭ ކަމަށް އޭނާ ބުންޏެވެ.
އަބްދުﷲ އާއި އޭނާގެ ޢާއިލާއަކީ އިޒްރޭލުގެ ޙަމަލާތަކާ ގުޅިގެން އުތުރު ޣައްޒާގެ ބައިތު ހާނޫނުން ގެދޮރު ދޫކޮށްދާންޖެހުނު ބައެކެވެ. އަދި ހަނގުރާމައިގެ ތެރޭގައި ތަކުރާރުކޮށް އެކި ތަންތަނަށް ބަދަލުވަމުންގޮސް، އެންމެ ފަހުން މި އަލް-ނަޖްމާ އިމާރާތް ލިބުނީއެވެ. އޭނާގެ އާއިލާގެ އެހެން މެންބަރުންވެސް ތިބީ ހަމަ މިފަދަ ޔަޤީންކަމެއް ނެތް، ހާސްކަމެއްގެ ތެރޭގައެވެ. އަބްދުﷲ ބުނިގޮތުގައި، އޭނާގެ ގާތްތިމާގެ މީހަކު ވަނީ ދެކުނާއި އުތުރު ޣައްޒާއާ ދެމެދު ފޭލިގެއް ޖަހާނެ ތަނެއް ހޯދުމަށް ދަތުރުކޮށްފައެވެ.
"އަޅުގަނޑު ބުނިން މިތަނަށް އައިސް އަޅުގަނޑުމެންނާއެކު އުޅެން،" އަބްދުﷲ ބުންޏެވެ. "ނަމަވެސް މި އިމާރާތުގެ ހާލަތު ހުރިގޮތުން އޭނާ ހުރީ ޖެހިލުންވެފައެވެ. ހަމައެއާއެކު، އޭނާއަށް ދާނެ އެހެން ތަނެއްވެސް ނެތެވެ."
ހަލާކުވެފައިވާ ބައިގަނޑެއްގެ ތެރޭގައި އޮތް ކޮޓަރިއެއް
އުމުރުން 36 އަހަރުގެ އިސްލާމް ޙަސަނައިން އަށްވެސް، މިފަދަ ބިރުވެރިކަން ގުޅިފައިވަނީ އޭނާ ގެއޭ ކިޔާ ތަނާއެވެ.
ފަސް ކުދިންގެ މަންމައެއް ކަމަށްވާ އިސްލާމް ވަނީ ހަލާކުވެފައިވާ އިމާރާތެއްގެ ތިންވަނަ ފަންގިފިލާގައި ހުރި އެކަނި ކޮޓަރިއެއްގައި، ގާތްގަނޑަކަށް އެއް އަހަރު ދުވަސް ހޭދަކޮށްފައެވެ. އޭނާ އެ ކޮޓަރި ހޯދީ ތިބޭނެ ތަނެއް ފެނޭތޯ ކުރި ނުހަނު މަސައްކަތުންނެވެ. އެތަނުގައި އޮތީ ހަލާކުވެފައިވާ ކޮންކްރީޓް ބައިބަޔާއި ކުނިބުންޏެވެ. އޭނާ އެތަން ސާފުކުރެވުނު ވަރަކަށް ސާފުކޮށްފައި ދިރިއުޅޭނެ ތަނެއް ހެދީއެވެ.
އެ އިމާރާތް އޮތީ އަރިމައްޗަކަށެވެ. އަދި ގެއްލުން ލިބިފައިވާކަން ވަރަށް ސާފުކޮށް ފެންނަން އެބައޮތެވެ. ފެން ހޮޅިތަކާއި ފާޚާނާގެ ނިޒާމު މަސައްކަތެއް ނުކުރެއެވެ. އެހެންކަމުން އާއިލާއިން ބޭނުންކުރަނީ ބޭރުގައި ހުރި ފާޚާނާއެކެވެ. އާއިލީ ގެއެއް ސިފަވާ ފަދަ އެއްވެސް ކަމެއް އެތާނގައި ނެތެވެ.
ނަމަވެސް އެތަނުން ދިއުމަކީ އެތަނުގައި ހުރުމަށްވުރެ ފަސޭހަ ކަމަކަށް ނުވިއެވެ. "އަޅުގަނޑުމެން އަދިވެސް ތަންތަން ހޯދަމުން މިދަނީ، އެކަމަކު އެއްވެސް ތަނެއް ނުފެނެއެވެ." އޭނާ ބުންޏެވެ. "އެމީހުން އަޅުގަނޑުމެން މިތަނުން ގަދަކަމުން ނެރެފާނެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ދެން ހަދާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟"
ފިނި މޫސުމާއި ވާރޭވެހޭ މޫސުން ކައިރިވަމުންދާ ވަރަކަށް، މި ނުރައްކާތެރި ޙާލަތު ބެލެހެއްޓުން އިތުރަށް އުނދަގޫވެގެންދާނެއެވެ. ފުރާޅާއި ފާރުތަކުގެ ހުޅުވިފައިވާ ބައިތަކުން ފެން ވަދެ، ކުރިންވެސް ބަލިކަށިވެފައިވާ އިމާރާތަށް ބަރުހެލި ވާރެއާއެކު އިތުރު ނުރައްކާތައް ކުރިމަތިވާނެއެވެ.
އިސްލާމް ބުނެފައިވާ ގޮތުގައި މި ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން އާއިލާތަކަށް ވަނީ ކުރިން ދުވަހަކުވެސް ވިސްނާނުލެވޭފަދަ ނުރައްކާތެރި ކަންކަމާ ކުރިމަތިލާންޖެހިފައި ކަމަށެވެ.
އޭނާގެ ފަސް ކުދިންނަށްޓަކައި އޭނާ ނުހަނު ކަންބޮޑުވެއެވެ. ނަމަވެސް އޭނާއަށް އޮތް ގޮތްތަށް ވަނީ ވަރަށް މަދުވެފައެވެ.
"އެ އެންމެންވެސް ތިބީ ބިރުންނެވެ،" އޭނާ ހިތާމައިގެ ފުން ނޭވާއަކާއެކު ބުންޏެވެ. "އެކަމަކު އަޅުގަނޑުމެން ދެން ކުރާނީ ވަކި ކީއްހެއްޔެވެ؟ އެހެން ގޮތެއް އޮތް ނަމަ، އަޅުގަނޑު މިތަނުން ދާނަމެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ހުރިހާކަމެއް ވަކީލުކުރަނީ މާތް ﷲ ގެ ހަޟުރަތަށެވެ."
ނިމުމެއް ނެތް އިންތިޒާރެއް
އދ. އިން ބުނާގޮތުން، ރަނގަޅު ބޯހިޔާވަހިކަމެއް ނެތުމުގެ ސަބަބުން، ހާހުން ގިނަ މީހުން ދިރިއުޅެމުންދަނީ ރައްކާތެރި ނޫން ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ހަލާކުވެފައިވާ އިމާރާތްތަކުގައެވެ. ފޭލިގެއާއި، ތަރުޕޯލިން އަދި ބޯހިޔާވަހިކަމަށް ބޭނުންވާ އެހެނިހެން މުހިންމު ތަކެތި ޣައްޒާއަށް ވެއްދުމަށް އިޒްރޭލުން އަޅާފައިވާ ހުރަސްތަކުގެ ސަބަބުން ހާލަތު އިތުރަށް ގޯސްވަމުންދެއެވެ.
ޔުނިސެފް އިން ލަފާކުރާގޮތުގައި ޣައްޒާގެ އާބާދީގެ ގާތްގަނޑަކަށް 84 އިންސައްތަ މީހުން، ނުވަތަ 1.76 މިލިއަނަށްވުރެ ގިނަ މީހުން ދިރިއުޅެމުންދަނީ ތޮށްޖެހިފައިވާ ރެފިއުޖީ ކޭމްޕްތަކުގައި ނުވަތަ ހަލާކުވެފައިވާ އެކަށީގެން ނުވާ ބޯހިޔާވަހިކަމުގައެވެ. އެތަނުގައި ފިނިކަމުން، ބޯ ވާރެއިން އަދި ފެންބޮޑުވުމުން ސަލާމަތްވުމުގެ އެއްވެސް ރައްކާތެރިކަމެއް ނެތެވެ.
"އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރައްކާތެރި ތަނަކާއި ޓެންގެއް ދީފިނަމަ، ހެނދުނު ހެނދުނާ މިތަނުން ފައިބައިގެން ހިނގައިދާނަން،" އިސްލާމް ލޮލުން ކަރުނު އޮހޮރެމުން ބުންޏެވެ. "އެކަމަކު... އެފަދަ ތަނެއް އޮތީ ކޮންތާކު؟"
މިއީ ޣައްޒާގެ ކޮންމެ ގެއެއްގެ، ކޮންމެ މަންމައެއްގެ، އަދި ކޮންމެ ބައްޕައެއްގެ ހިތުގެ ނުކުޅެދުންތެރިކަމާއި، ވޭނުގެ އަޑެވެ.
ނިންމުން
ތިން އަހަރު ދުވަސް ފާއިތުވެގެންދިޔައިރުވެސް، މި ބިރުވެރިކަމަށް އެއްވެސް ނިމުމެއް ނެތެވެ. އުދުވާނީ ޙަމަލާތައް ދަނީ މެދުކެނޑުމެއްނެތި، ކުރިއަށްދަމުންނެވެ. މި ބިންމަތިން މި ނަސްލު މުޅިން ފުހެލައި، މުޅިން ނައްތާލެވެންދެން މި އަނިޔާވެރިކަން ހުއްޓާނެ ކަމުގެ އެއްވެސް ނިޝާނެއް ނެތެވެ.
ޣައްޒާގެ ކޮންމެ މަންމައެއްގެއާއި ކޮންމެ ބައްޕައެއްގެ ލޯތައް ވަނީ ހުއްޓުމެއްނެތި އޮހޮރޭ ކަރުނުން ފުރިފައެވެ. ހިތްތައް ވަނީ ގެއްލިދިޔަ ލޮބުވެތިންނާއި އިންސާފަށް އެދި އަނދަމުންނެވެ. ނަމަވެސް، މި ކަނުއަދިރިކަމާއި ނިމުމެއް ނެތް ވޭނުގެ ތެރޭގައިވެސް، އެ މީހުންގެ ދުލާއި ހިތްތައް ވަނީ މާތް ﷲ ގެ ޒިކުރުން ތެތްކޮށްފަ އެވެ. އެ މީހުންގެ ހަމައެކަނި އައްޑަނައަކީ، އަދި ކޮންމެ ވޭނެއްގައިވެސް ކިޔަމުންދާ ދުޢާއަކީ މިއީއެވެ:
حَسْبُنَا اللَّهُ وَ نِعْمَ الْوَ كِيلُ
މަސްދަރު: އަލްޖަޒީރާ
